ประเพณีวัฒนธรรมหมู่บ้านโนนหอม

บุญเข้ากรรม

เดือนเจียง (เดือนอ้าย)

ฮีตหนึ่งนั้น เถิงเมื่อเดือนเจียงเข้ากลายมาแถมถ่าย ฝูงหมู่สังฆเจ้าก็เตรียมเข้าอยู่กรรม มันหากธรรมเนียมนี้ถือมาตั้งแต่ก่อน อย่าได้ละห่างเว้นเข็ญสิข้องแล่นนำ แท้แหล่ว

บุญคูนลาน

เดือนยี่ ทำบุญ “คูนข้าว”

ฮีตหนึ่งนั้น พอแต่เดือนยี่ได้ล้ำล่วงมาเถิง ให้พากันหาฟืนสู้คนโฮมไว้ อย่าได้ไลคองนี้มันสิสูญเสียเปล่า ข้าวและของหมู่นั้นสิหาย เสี่ยงบ่ยัง จงให้ฟังคองนี้แนวกลอนเฮาบอก อย่าเอาใจอ่อนแท้เข็นฮ้ายสิแล่นเถิงเจ้าเอย

บุญข้าวจี่

เดือนสาม ทำบุญ “ข้าวจี่”

เถิงเมื่อเดือนสามได้จงพากันจี่ข้าวจี่ ไปถวาย สังฆเจ้าเอาแท้ หมู่บุญกุศลยังสินำค้ำถามเฮามื้อละคาบ หากธรรมเนียมจั่งซี้มีแท้แต่นาน ให้ทำไปทุกบ้านทุกที่เอาบุญพ่อเอย คองหากเคยมีมาแต่ปางปฐมพุ้น อย่าพากกันไลถิ้มประเพณีตั้งแต่เก่า บ้านเมืองเฮาสิเศร้าภัย ฮ้ายสิแล่นตาม

บุญพระเวส

เดือนสี่ ทำบุญ “ฟังเทศน์มหาชาติ”

อีกหนึ่งพอเถิ่งเดือนสี่ได้ให้เก็บดอกบุปผา หามาลาดวงหอมสู่คนเก็บไว้ อย่าได้ไลคองนี้เสียศรีสูญเปล่า หาเอาตากแดด ไว้ให้ทำแท้สู่คน แท้ตาย อย่าได้ไลหนีเว้นแนวคองตั้งแต่เก่า ไฟทั้งหลายสิแล่นเข้าเผาบ้านสิเสื่อมสูญ ให้ฝูงชาวเฮาแท้อย่าไลคองตั้งแต่ก่อน มันสิหมองหม่นเศร้าเมืองบ้านสิทุกข์จนแท้แหล่ว

บุญสรงน้ำ

เดือนห้า ทำบุญขึ้นปีใหม่

ฮีตหนึ่งนั้น พอเถิงเดือนหาได้พวกไพร่ชาวเมือง พากันทำเครื่องสรงองค์พระสัพพัญญูเจ้า ทุกวันดให้ทำไปอย่าได้ห่าง ให้พากันสืบสร้างบุญไว้อย่าได้ไล ทุกทั่วทีปแผ่นหล้าให้ทำแท้สู่คน จั่งสิสุขยิ่งล้นทำถึกคำสอน คือฮีตคองควรถือแต่ปางปฐมพุ้น

บุญบั้งไฟ

เดือนหก ทำบุญวิสาขบูชา

ฮีตหนึ่งนั้น พอเถิงเดือนหกแล้วให้นำเอาน้ำวารีสรงโสด ฮตพระพุทธรูปเหนือใต้สู่ภาย ตลอดไปยอดฮ้ายอาฮักษ์ใหญ่มเหสัก ทั้งหลักเมืองสู่หน บูชาเจ้า พากันเอาใจตั้งทำตามฮีตเก่า นิมนต์สังฆเจ้าชำระแท้สวนมนต์ ให้ฝูงคนเมืองนั้นทำกันอย่าได้ห่าง สูตรชำระเมืองอย่าค้าง สิเสียเศร้าต่ำศูนย์ทุกข์สิแล่นวุ่นมาโฮมใส่เต็มเมือง มันสิเคืองคำขัดต่ำลงศูนย์เศร้า ให้เจ้าทำตามนี้คือ เฮาได้บอกกล่าวจึงสิสุขอยู่สร้างสวรรค์ฟ้าเกิ่งกัน แม่นทุกข์ฮ้อนหมื่นชั้นบ่มีว่าสิมาพาน ปานกับเมืองสวรรค์สุขเกิ่งกันเทียมได้

เดือนเจ็ด ทำบุญเทวดาอาฮักษ์หลักเมือง

ฮีตหนึ่งนั้น พอเดือนเจ็ดแล้วจงพากันบูชาราช ฝูงหมู่เทพเหล่านั้น บูชาแท้สู่ภายตลอดไปยอดอ้าย อาฮักษ์ใหญ่มเหสักข์ ทั้งหลักเมืองสู้หน บุชาเจ้า พากันเอาใจตั้ง ทำตามฮีตเก่า นิมนต์สังฆเจ้าชำระแท้สวดมนต์ ให้ฝูงคนเมืองนั้นทำกันอย่างได้ห่าง สูตรชำระเมืองอย่าค้าง สิเสียเศร้าต่ำสูง ทุกข์สิแล่นวุ้นมาโฮมใส่เต็มเมือง มันสิเคือง คำขัดต่ำลงศูนย์เศร้าให้เจ้าทำตามนี้ คือเฮาได้บอกกล่าว จึงสิสุขอย่างสร้างสวรรค์ฟ้าเถิ่งกัน แม่นทุกข์ฮ้อนหมื่นชั้น บ่มมีว่าสิมาพาน ปานกับเมืองสวรรค์สุขเกิ่งกันเทียมได้

บุญเข้าพรรษา

เดือนแปด ทำบุญเข้าพรรษา

ฮีตหนึ่งนั้นพอเถิงเดือนแปดได้ล้ำล่วงมาเถิง ฝูงหมู่สังโฆคุณ เข้าวัสสาจำจ้อย ทำตามฮอยของเจ้าพระโคดมทำก่อน บ่ทะลอนเลิกม้างทำแท้สู่ภาย แล้วจึงพากันฝ่าย หาของไปทานทอด ทำทานไปอย่าได้คร้านเอาไว้หมู่บุญ สิเป็นของหนุนเจ้าไปเทิงอากาศ สู่สวรรค์บ่ฮ้อนด้วยบุญนี้ส่งไปเพิ่นจึงตรัสบอกไว้ฮีตเก่าคองหลังพังให้ดีมัน คัก คัก อย่าไลเดอเจ้า จงให้พากันเข้าทำทานตักบาตร อย่าขาดได้ไปแท้สู่คน โอกาสนี้ เพิ่นให้เที่ยวซอกค้น ขุดก่นขุมบุญ เอาทุนไปภายหลังเมื่อตายไปแล้ว ฝูงหมู่วิบากเว้นบ่มีว่าสิมาพาน เนาว์วิมานแสนสุขทุกข์หาย บ่มาใกล้

บุญข้าวประดับดิน

เดือนเก้า ทำบุญข้าวประดับดิน

ฮีตหนึ่งนั้นพอเมือเถิงเดือนเก้ากลางแห่งวัสสกาล ฝูงประชาชนชาวเมืองก็เล่าเตรียมตัวพร้อมพากันทานยังข้าวประดับดินกินก่อน ทายกทานให้เจ้าพระสงฆ์พร้อมสู่ภาย ทำจั่งซี่บ่ฮ้ายเถิงขวบปีมา พระราชาในเมืองก็จงทำแนวนี้ ฮีตหากมีมาแล้ววางลงให้ถือต่อ จำไว้เด้อพอเถ้าลาวเว้า กล่าวจ้า

บุญข้าวสากเดือนสิบ

ทําบุญข้าวสาก (สลากภัตร)

ฮีตหนึ่งนั้น พอเพิงเดือนสิบแล้วทายกทอดโอยทาน เบิกพลีกรรมทำทานต่อมาสองซ้ำ ข้าวสากนำไปให้สังโฆทานทอด พากันหวังยอดแก้ว นิพพานพุ้นที่สูง ฝูงหมู่ลุงอาว์ป้าคณาเมืองน้อมส่ง ศรัทธาลงทอดไว้ทานให้แผ่ไป อุทิศให้ฝูงเปรตเปโต พากันโมทนานำสู่คนจนเกลี้ยง

บุญออกพรรษา

เดือนสิบเอ็ด ทําบุญออกพรรษา

ฮีตหนึ่งนั้น เถิงเดือนสิบเอ็ดแล้วก็เป็นแนวทางป่อง เป็นช่องของพระเจ้าคนเข้าแล้วออกมา เถิงวัสสามาแล้วสามเดือนก็เลยออกเฮียกว่า ออกพรรษาปวารณากล่าวได้ เฮาได้เล่ามา

บุญกฐิน

เดือนสิบสอง ทำบุญกองกฐิน

ฮีตหนึ่งนั้น เดือนสิบสองมาแล้วลมวอยหนาวสั่น เดือนนี้หนาวสะบั้นบ่อคือแท้แต่หลัง ในเดือนนี้เพิ่นว่าให้ลองทอดพายเฮือ ช่วงกันบูชาฝูงนาโคนาคเนาว์ในพื้น ชื่อว่าอุซุกะนาโคเนาว์ในพื้นแผ่นดิน สิบห้าสกุลบอกไว้บูชาให้ส่งสะการ จงให้ทำบุญทุกบ้านบูชาท่านนาโค แล้วลงโมทนาทานชื่นชมกันเหล่น ทุกข์ทั้งหลายหลีกเว้น หนีห่างบ่มีพาน ของสามานย์ทั้งบ่วงบ่ได้มีมาใกล้ ไผผู้ทำตามนี้ เจริญดียอดยิ่ง ทุกสิ่งมี บ่ไฮ้ทั้งเข้าหมู่ของกรรมบ่ได้ถึกต้องลำบากในตัว โลดบ่มีมัวหมองอย่างใดพอดี้ มีแต่สุขีล้นครองคนสนุกยิ่ง อดให้หลิงป่องนี้เด้เจ้าอย่าสิลัย